سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی قرار بود یکی از گره‌های قدیمی اقتصاد نوآوری ایران را باز کند، در بیانی دیگر شرکت‌های بزرگ به‌جای اینکه صرفا از بانک و بازار سرمایه برای توسعه کسب‌وکار خود استفاده کنند، بخشی از منابعشان را به شرکت‌های فناور و استارت‌آپ‌ها منتقل کنند؛ استارت‌آپ رشد کند، فناوری به بازار برسد، شرکت بزرگ از فناوری و بازار جدید منتفع شود و سرمایه نیز در یک چرخه سالم، از مسیر خروج دوباره به اکوسیستم بازگردد.
اما آنچه در ایران در حال شکل‌گیری است، در مواردی بیشتر به «چرخه انتقال پول» شبیه شده تا «چرخه سرمایه‌گذاری و خلق ارزش». ریشه مهم این ماجرا به بند «ت» ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان بازمی‌گردد؛ بندی که برای سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ در شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور، اعتبار مالیاتی در نظر گرفته است. بر اساس قانون، حداکثر ۳۰درصد سرمایه‌گذاری مستقیم شرکت‌های مشمول می‌تواند اعتبار مالیاتی شود و سرمایه‌گذاری غیرمستقیم آنها از طریق صندوق‌های پژوهش و فناوری و نهادهای سرمایه‌گذاری مورد تایید نیز مشمول اعتبار مالیاتی است. این ابزار از ابتدا برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در فناوری طراحی شده بود، نه برای اینکه خودِ استفاده از اعتبار مالیاتی به انگیزه اصلی سرمایه‌گذاری تبدیل شود.
اما داده‌های اجرای قانون، تصویری دوگانه نشان می‌دهد. بر اساس گزارش ارزیابی عملکرد قانون جهش تولید دانش‌بنیان در سال‌های ۱۴۰۲و ۱۴۰۳، حدود ۱۷۰۰میلیارد تومان اعتبار مالیاتی سرمایه‌گذاری تصویب شده، اما تنها ۳۰۶میلیارد تومان آن به مرحله تحقق رسیده است. همین گزارش تاکید می‌کند که هم‌زمان با رشد ایجاد صندوق‌های خطرپذیر شرکتی، بخشی از طرح‌های مصوب عملا فعال نشده‌اند و میان ظرفیت قانونی و تحقق واقعی مشوق فاصله معناداری وجود دارد. همچنین ضعف سامانه‌ای در ارزیابی هزینه‌کرد، مشارکت اندک صندوق‌های پژوهش و فناوری و نبود سازوکار کافی برای هدایت سرمایه‌ها به اولویت‌های ملی از جمله چالش‌های شناسایی‌شده است.
اینجا چالش اصلی پیدا می‌شود و آن بررسی این است که CVC ابزار سرمایه‌گذاری است یا تبدیل به یک لایه واسط برای استفاده از اعتبار مالیاتی شده است؟ پاسخ البته درباره همه CVCها یکسان نیست. بخشی از صندوق‌های خطرپذیر شرکتی واقعا در حال سرمایه‌گذاری و ساختن پرتفو هستند؛ حتی در سال ۱۴۰۳ تعداد صندوق‌های CVC افزایش یافته و کارگروه صندوق‌های پژوهش و فناوری از صدور مجوز برای صندوق‌های جدید خبر داده است. اما رشد تعداد نهادها به‌خودی‌خود به معنای شکل‌گیری صنعت سرمایه‌گذاری خطرپذیر نیست. صنعت زمانی شکل می‌گیرد که سه حلقه ورود سرمایه، خلق ارزش و خروج سرمایه هم‌زمان کار کنند.
